Spirometria

Celem spirometrii jest:

• określenie objętości powietrza, jaką pacjent jest w stanie nabrać i wydmuchać z płuc,
• zmierzenie szybkości przepływu powietrza przez drogi oddechowe,
• wykrycie zaburzeń wentylacji – obturacyjnych (utrudniony wydech) lub restrykcyjnych (ograniczona pojemność płuc),
• monitorowanie przebiegu chorób przewlekłych,
• ocena skuteczności leczenia (np. lekami rozkurczającymi oskrzela).

Podstawowe wskaźniki oceniane podczas spirometrii:

• FVC (Forced Vital Capacity) – natężona pojemność życiowa płuc, czyli ilość powietrza, którą pacjent może wydmuchać z płuc po maksymalnym wdechu.
• FEV₁ (Forced Expiratory Volume in 1 Second) – objętość powietrza wydmuchana w pierwszej sekundzie gwałtownego wydechu.
• FEV₁/FVC – stosunek FEV₁ do FVC, służący do rozróżnienia między obturacją a restrykcją.
• PEF (Peak Expiratory Flow) – maksymalna prędkość przepływu powietrza podczas wydechu.
• MEF25–75 – średni przepływ w środkowych odcinkach wydechu, czuły wskaźnik drobnych zaburzeń drożności oskrzeli.

Wyniki porównywane są z wartościami referencyjnymi zależnymi od wieku, płci, wzrostu i masy ciała pacjenta.

Badanie zalecane jest w diagnostyce i kontroli przebiegu chorób takich jak:

• Astma oskrzelowa – ocena stopnia obturacji i reakcji na leczenie,
• POChP (przewlekła obturacyjna choroba płuc) – monitorowanie progresji i odpowiedzi na leczenie,
• Alergie oddechowe,
• Przewlekły kaszel, duszność, świszczący oddech,
• Monitorowanie funkcji płuc u palaczy, sportowców oraz osób pracujących w narażeniu na pyły i opary,
• Kontrola po infekcjach wirusowych (np. COVID-19),
• Ocena wydolności oddechowej przed zabiegami chirurgicznymi.

Mimo że spirometria jest bezpieczna, istnieją sytuacje, w których wykonanie badania może być przeciwwskazane lub wymaga ostrożności:

• świeżo przebyty zawał serca lub udar mózgu,
• tętniak aorty lub naczyń mózgowych,
• odma opłucnowa,
• niedawna operacja okulistyczna, brzuszna lub klatki piersiowej,
• ciężka duszność spoczynkowa,
• krwioplucie o nieznanej przyczynie.

Aby wynik był miarodajny:

• na 4 godziny przed badaniem nie należy palić papierosów,
• na 2 godziny przed nie spożywać obfitych posiłków,
• unikać intensywnego wysiłku fizycznego w dniu badania,
• na 6–12 godzin przed (zgodnie z zaleceniem lekarza) odstawić leki rozszerzające oskrzela,
• zgłosić wcześniej wszystkie przyjmowane leki i przebyte choroby.

Wynik interpretuje lekarz – pulmonolog lub internista. Ocena obejmuje:

• czy występuje obturacja (zwężenie dróg oddechowych),
• czy występuje restrykcja (ograniczenie objętości płuc),
• stopień zaburzenia wentylacyjnego (łagodne, umiarkowane, ciężkie),
• odpowiedź na lek rozkurczający oskrzela (istotna w rozróżnieniu astmy i POChP).

Regularne wykonywanie spirometrii pozwala:

• poprawić jakość życia pacjentów z chorobami układu oddechowego.
• wcześnie wykrywać przewlekłe choroby płuc,
• oceniać skuteczność leczenia i progresję choroby,
• zapobiegać powikłaniom i hospitalizacjom,
• poprawić jakość życia pacjentów z chorobami układu oddechowego.